Odgovor na pitanje kako je život zapravo nastao na planeti Zemlji predstavlja jednu od najuzbudljivijih misterija koje nauka pokušava da razotkrije.

Iako još uvek nemamo potpuno jasne i konačne odgovore, postoji mnoštvo prikupljenih činjenica, fosilnih dokaza i eksperimentalnih rezultata istraživanja koji ukazuju da se naša planeta kao deo Sunčevog sistema, ubrzo nakon formiranja suočila s kompleksnom hemijskom, a kasnije i biološkom evolucijom, koje su rezultirale prvim oblicima života.

Prema verovanjima naučnika, najraniji tragovi života na Zemlji pojavili su se u kraterima formiranim udarima meteorita i kometa tokom perioda kasnog teškog bombardovanja (pre 3,8 - 4 milijarde godina). Ovi krateri postali su svojevrsna "laboratorija" za stvaranje jednostavnih organizama, budući da su bili ispunjeni otopljenom vodom iz samih kometa, kao i raznim hemijskim elementima i jedinjenjima neophodnim za život.

U vodenoj sredini praokeana odvijale su složene reakcije između postojećih hemijskih elemenata (primarno ugljenika, azota, vodonika i helijuma), kao i prostih jedinjenja i gasova prvobitne, reduktivne atmosfere (vodene pare, ugljen-dioksida, metana, amonijaka, vodonik-sulfida i dr.). Rezultat tih hemijskih reakcija bila je sinteza složenih organskih molekula - biomolekula (proteina, lipida i nukleinskih kiselina - RNK i DNK) koji su činili prekursore za formiranje prvih najjednostavnijih oblika života

Izvor za sliku; https://wp-assets.futurism.com/2014/12/Origin-of-Life.jpg

O tome kako su se ti biomolekuli organizovali u prvo živo biće, postoji nekoliko hipoteza, među kojima se kao najuticajnije u naučnim krugovima izdvajaju: 1) hipoteza abiogeneze, 2) hipoteza panspermije i 3) teorija kreacionizma.

Prema teoriji abiogeneze prvi život nastao je spontano iz nežive materije, u toploj vodi praokeana. Ovom procesu prethodili su oksidacija postojećih neorganskih jedinjenja prisutnih u atmosferi, njihovo slivanje kišom i dospevanje u praokean, zatim sinteza prostih organskih molekula (aminokiselina, azotnih baza, nukleotida, monosaharida, glicerola, masnih kiselina i dr.) i najzad njihova polimerizacija i formiranje složenih organskih molekula (polipeptida – proteina, polinukleotida – nukleinskih kiselina, polisaharida – ugljenih hidrata, lipida). Pored Sunčevog zračenja, neophodni izvori energije za odvijanje ovih reakcija poticali su od čestih električnih pražnjenja u atmosferi, kao i toplotne energije nastale kao posledica intenzivne vulkanske aktivnosti.

Izvor za slike: https://mymodernmet.com/wp/wp-content/uploads/2023/01/abiogenesis-markos-ray-WP-LARGE.jpg

Nagomilavanje organskih molekula i njihovo koncentrisanje u priobalnim delovima okeanskih zaliva, dovelo je do formiranja tzv. prebiotičke (primordijalne) supe u kojoj su se kao rezultat hidrofobnih, elektrostatičkih interakcija i drugih faktora, izdvojile koloidne kapljice (koacervati). Koacervati nisu bili samo prosti agregati organskih molekula, već organizovane strukture sa dvoslojnom lipidnom membranom spolja i proteinima i nukleinskim kiselinama unutar nje. Kao takve, ove strukture mogle su da vrše razmenu materija sa okolnim vodenim rastvorom, kao i biosintezu i tako se uvećavaju, što ih uz sposobnost samoreprodukcije svrstava u prve prethodnike živih organizama. U okviru naučne zajednice, abiogeneza je najviše prihvaćena jer se zasniva na empirijskim dokazima koji su eksperimentalno potvrđeni.

Hipoteza panspermije sugeriše da je „seme života“, odnosno gradivni materijal neophodan za stvaranje života, nastao na nekoj drugoj, susednoj planeti Sunčevog sistema, najverovatnije Marsu, odakle je udarima asteroida zajedno sa mikroorganizmima, sporama i drugim strukturama, zasejano na Zemlju. Ova hipoteza ima svoje pristalice čak i među Nasinim naučnicima koji su uporno tragajući za dokazima o postojanju uslova za razvoj života na Marsu, pronašli tragove organskih materija u uzorcima tla i stena. Osim toga, najnovija istraživanja pokazala su da prisustvo pukotina u uzorcima marsovskog blata ukazuju na smenu vlažnih i sušnih perioda što je moglo dovesti do hemijske evolucije i eventualnog nastanka života na Marsu.

Izvor za sliku: https://researchfeatures.com/wp-content/uploads/2021/07/Panspermie_2.jpg

Pristalice kreacionizma tvrde da je život na Zemlji nastao kao rezultat trenutnog stvaranja od strane nekog božanskog, natprirodnog bića, a ne uistinu putem prirodnih procesa selekcije i nasleđivanja genetičkih modifikacija. Prema kreacionističkom gledištu, biološke vrste su stvorene u nekom kratkom vremenskom periodu i u svojim konačnim i nepromenjenim oblicima. Takvo shvatanje je u direktnoj suprotnosti sa Darvinovim evolucionističkim učenjem po kome se živi svet od zajedničkog pretka razvio postepenim promenama genetičkog materijala, usložnjavanjem građe i prilagođavanjem okolini, tokom milijardu i više godina evolucije.

Izvor za sliku: https://www.biblebro.net/wp-content/uploads/2014/02/science_faith_evolution_creationism.jpg

Tekst napisala:

Daniela Cvetković

Asistentkinja na studijskom programu Životna sredina i održivi razvoj na Univerzitetu Singidunum