Тоrnаdо je nasilna oluja, karakteristična po obrtanju oblaka u obliku levka. Ime potiče od španskog glagola tornar (= "obrtati se"). Tornada se formiraju u olujama širom sveta, najčešće u američkom srednjem zapadu ("Aleja tornada") i jugu. Po broju incidenata, SAD su pogođene ovakvim olujama češće nego bilo koja druga zemlja u svetu. Tornado se može posmatrati kao nasilno rotirajuća akumulacija vazduha (vortex), formirana od oblaka kumulonimbusa sa cirkulacijom koja dodiruje površinu Zemlje

izvor: https://www.pinterest.com/pin/diagram-showing-the-different-wind-directions-in-a-tornado--369576713144708136/

Tornado nastaje različitim fizičkim procesima u atmosferi, a za nastanak je potrebno nekoliko uslova: nestabilnost atmosfere, mehanizmi podizanja i vlaga u srednjim i donjim delovima atosfere. U blizini tla nestabilna vazdušna masa je topla i vlažna i relativno je hladnija u gornjim delovima atmosfere. Topli i vlažni delovi vazduha dižu se i sastaje sa hladnim i suvljim. Povećanjem vlage započinje jače kondenzovanje u kapljice vode i tada se energija (toplina) otpušta u okolni vazduh, što je dovoljno da se uzlazno strujanje nastavi penjati. Ovo se sve događa u Cumulonimbus oblaku, koji neizostavno izaziva padavine i oluje. Strujanje toplog vazduha se u oblaku sudara sa ostalim strujanjima hladnijeg silaznog vazduha i tada oblak počinje pokazivati vidljive rotacije koje se zbog sile teže pružaju do tla. Tornado nosi sve pred sobom, a zavisno o olujama kakvim nastaje može imati nezamislivu jačinu i trajati do sat vremena.

Faze razvoja tornada:

1.      Topao, suv vetar se sudara sa hladnim frontom. Kako se topao vazduh izdiže, hladniji vazduh razbija njegove strane;

2.      Formira se rotirajući vetar, koji “vuče” okolni vazduh ka centru. Dalje se formira snažna rotacija oko 5 do 10 km dugačka. Pojavljuje se nizak, tamni oblak u obliku zida;

3.      Usled snažne rotacije, na kraju se formira cilindar.

Tornado se može desiti skoro bilo gde u svetu. Nastaje obično tokom proleća, leta i jeseni; najčešće se javlja između kasnog popodneva i rane večeri. Trajanje mu je od nekoliko minuta do nekoliko sati, a dijametar (prečnik) oko 0.4 km. 99 % od svih tornada na severnoj hemisferi rotiraju u pravcu kazaljke na satu. Centralni delovi Severne Amerike su oblasti gde tornado najčešće nastaje. Poznata je još pod imenom kao tornado dolina. Država Texas (USA) je prva po učestalosti tornada godišnje (smrtni rizik od tornada je tu: 1 na 1,054,267 ljudi).

Tokom 1971, dr. Ted Fujita je razvio način za merenje brzine vetra tornada. On je našao vezu između brzine vetra i veličine štete koju prouzrokuje tornado, i razvio skalu od 6 kategorija (F0 – F5):

-      F0- slabi vetrovi, 40-72 milja na čas (mph), malo štete – oboreni saobraćajni znakovi itd.

-      F1 – vetrovi srednje jačine, 71-100 mph (učestalost tornada snage do F1 je najveća);

-      F2 - jači vetrovi,100- 158 mph;

-      F3 - snažni vetrovi, 158-206 mph, velike štete (oboreni zidovi i sl);

-      F4 – vrlo snažni vetrovi, 206 - 261 mph;

-      F5 - razarujući vetrovi, 261- 319 mph, ogromne štete – srušene kuće i sl (učestalost 1%)

Autor:

Miroslav P. Popović

Profesor na studijskom programu Životna sredina i održivi razvoј, nа Univerzitetu Singidunum